Misketin izleri

 Misket şarabının bu coğrafyadaki izlerini birkaç kitap karıştırmanın sonunda kolayca takip edebiliriz...


Tatlı şarapların üretimi bu diyarlarda her daim vardı ve aslına bakarsanız sadece şarap değil asma kütüğünün de antik çağlarda Anadolu'dan Yunanistan'a gittiğini bir konferansta dinlemiştim. Hatta bize "Dionysous sailing with dolphins" örneğini gösterek işte bu çizimin tam da bu durumu anlattığunu belirtmişlerdi.

http://hayalperestgunlukleri.blogspot.com.tr/2011/05/dionysus-sailing-with-dolphins.html

Misket şarabı ve üzümü bugün giderek azalan bir ürün olmasına karşın Anadolu coğrafyasında üretimi, tüketimi ve ihracatı çok eski tarihlere dayanmaktadır.

Roma döneminde (MÖ. 67-MS. 600’ler) Ovalık Kilikia’da yetişen üzümlerden yapılan ve antik dünyada oldukça değerli olan misket şarabı buraların önemli mahsullerindendi. Antik dünyanın önemli ticaret yollarından birisi de Ovalık Kilikia bölümünden geçiyordu. İşte tam da benim evim Çukurova'dan :) ve bu yol Suriye ile Doğu dünyasını, Anadolu ve Ege ile buluşturuyordu (Topdal, 2007).

Bir gazete makalesinde şöyle bir ifade görmüştüm;

 "Tarihte adı bilinen en eski üzüm çeşidi olarak da tanınan Misket kaynaklarda Moskhatos diye de geçmektedir. Hatta tarihin babası diye bilinen Bodrumlu Herodot ünlü tarih kitabı 'Historia'da ‘Smyrna’nın (yani İzmir’in) gül ve bal kokulu moskhatos’ üzümünden söz ederek en eski üzüm adlandırmasına sahip olma onurunu MÖ 5. yüzyılda Anadolu’ya bahşetmektedir. " ne yazık ki bir heyecanla aradım ama Historia'da böyle bir bölümle karşılaşmadım :(

Andrew Dalby’nin (2001) ‘Bizans’ın Damak Tadı’ kitabında ‘ Konstantinopolis'ten Hazarya’ya götürmeye değecek armağanlar arayan Rubruck'lu William meyve, misket şarabı ve ince lezzetli bir bisküvi" seçti der. Misk kokulu (moskhatos) anlamına gelen adı, çoğu çağdaş dil tarafından Bizans Yunancası'ndan alınmıştır.

Osmanlı’ya baktığımızda Evliya Çelebi’nin kayıtlarında, Erdek’teki misket bağlarıdan bahseder, misket üzümünden dokuz türlü şarap yapıldığını belirtir (Çelik, Ş., 2012). Kanuni Sultan Süleyman döneminde (1552-1562 yılları arasında), Osmanlı İmparatorlugu’nun baskenti İstanbul’da konuk olarak bulunmus olan üç yabancının anı-eserlerinden elde edilen bilgilere göre, o yıllarda İstanbulluların içki listeleri sayılırken Misket şarabına da yer verildiği görülmektedir. (Zat, V., 2010). Bu içecek tatlı olduğu ve mis gibi de koktuğu için de pek sevilir.


Genç Türkiye’de yine gerileyen misket şarabı sonraları yine yeniden kendini gösterir. 5 Temmuz 1936 tarihli Cumhuriyet Gazetesinde İsmile (Misket) ve İzmir’in misket üzümlerinden yapılmış yeni bir şarabın piyasaya sürüleceği, bu şarabın tatlı ve çok lezzetli olduğu ve fıyatının 55 kuruş olacağı belirtilmektedir. Bundan sonra misket yine kendini gösterir, reklamlarında ‘Misket Şarabı Sıhhat ve Kuvvet verir’ şeklinde bir ifade yer almaktadır.

Keyifle kalın.



Referanslar
Dalby, Andrew (Çev.: A. Özdamar), Bizans’ın Damak Tadı/Kokular-Şaraplar-Yemekler, Yay., İstanbul, 2001, 160 S., Resim, Kaynakça, Dizin. [Kitap / S.Koz/
Vefa Zat (2010). Âdâbıyla Rakı ve Çilingir Sofrası (7. Baskı). İstanbul, İletisim Yayınları, s. 102.
Topdal,E. Kilikia Eyaleti: Kentler ve Roma Yönetimi. E.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü. İzmir 2007.
Çelik, Ş., 2012. "Evliya Çelebi'nin Bandırma, Aydıncık (Edincik) ve Erdek ile İlgili Verdiği Bilgiler ve Bunların Değeri", Balıkesir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi , Balıkesir Özel Sayısı XV-28-1, s. 67-81.
“Osmanlı Men’-i Müskirât Cemiyeti ve Men’-i Müskirât Kânunu (Ottoman Prohibition of Alcoholic Beverages Society and The Prohibition Act of Alcoholic Beverages)” The Journal of International Social Research, volume: 6, issue: 26, Spring 2013, ss. 161-181, (ISSN: 1307-9581).
Vefa Zat (2010). Âdâbıyla Rakı ve Çilingir Sofrası (7. Baskı). İstanbul, İletisim Yayınları, s. 102.

İsabey Bağları-Bağevi

 

Ve işte çalışmalarımız devam ediyor, bu sene Bornova misketi ile 2. hasat yılımız olacak, çok heyecanlıyız...

 

Bu sene Menderes'te Bornova misketi yetişen başka bir yerimiz daha var: İsabey bağları.

 

 

 

 Bu güzelim kokulu üzümlerden bol bol yedik...

Adana'da olmaz böylesi.

 

 İsabey bağ evi'de çok güzel... Restoran kısmı da var.

 

 

Bu sene bu bağın üzümünü diğerleri ile karşılaştıracağız, bakalım sonuçlar nasıl olacak?

 

 

Misket'in peşinde

Tez konum Bornova Misketi olunca, bu eşsiz üzüm düşürdü beni yollara...

Salihli ilk durağımdı

Sağolsunlar Kavaklıdere çalışanları beni aldılar ve yola koyulduk

Pendore inanılmaz bir yer (http://www.pendorebaglari.com/) 191 ha bağ alanı ile Türkiye'nin en büyük tek parça bağı.

Bornova Misketi

Pendore çok kontrollü ve verimi sınırlandırılmış özel bir bağ. Birçok parsele ayrılmış olan bağda bugün üretimi çok sınırlı olan Bornova Misketi dışında Chardonnay, Sauvignon Blanc, Boğazkere, Öküzgözü, Cabarnet Sauvignon, Syrah, Merlot, Alicante Bouchet, Petit Verdot, Grenache, Sangiovese, Tempranillo, Montepulciano, Carignan, Malbec ve Mourvedre üzümleri de üretilmektedir.

Bardak şeklindeki parsel ayrımına bayıldım

Bağ o kadar kontrollü ki, kendi meteoroloji istasyonları bile var.

Diğer gün İzmir Menderes Bağlarındaydım

Menderes'te ilk bağımız Oğlanağası mevkiinde bulunan 20 da alanda ekili, 18-20 yıllık bir goble bağ. Tamamen misket ekili. Verim 900/1000 kg/da civarında tutuluyor. Bağ sahibi Ali Mehmet Arda.

Menderes'teki 2. bağımız ise Sarıçay mevkiinde bulunan  eskiden goble iken şimdi telli terbiye sistemine alınmış yaklaşık 18 yıllık bir bağ.

Menderes'teki 3. bağımız Altıntepe mevkiinde Bekir Çevik'e ait olan telli terbiye sistemli bağ.

Bornova Misketi üzümü ve şarabı hakkında...

Bornova misketi çok özel bir üzüm, hoş kokulu, keyifli ve tabi şarabı da öyle... Onu daha yakından tanımak isterseniz buyrun...

Üzüm çeşitleri içerisinde yoğun ve özel aroması ile misket üzümlerinin yeri apayrıdır. Misketler Avrupa ve diğer şarap üreten ülkelerin şarap kültüründe de önemli yer tutan büyük bir ailedir (İskenderiye misketi, Hamburg misketi, Ottonel, Frontignan misketi gibi). Başta Fransa olmak üzere dünyanın şarap üreten ülkelerinde farklı misket üzümlerinden çoğunlukla doğal tatlı, aromatik beyaz şaraplar üretilmektedir (Etiévant ve Bayonove,1983; Günata ve ark., 1986; Schneider ve ark., 2001).

Sıkıcı gelebilir ama değinmek gerekli, karakteristik misket aromasını oluşturan bileşikler genellikle üzümden kaynaklanan çeşit aromasıdır ve çoğunlukla monoterpenik bileşiklerden ileri gelir. Bu bileşikler ağırlıklı olarak üzüm kabuklarında bulunur  (Bu sebeple kaynaklar kısmında da yer alan bazı çalışmalar üzüm kabukları ile şıra bir süre bekletilirse daha aromatik şaraplar elde edilebileceğini belirtmişlerdir) (Günata ve ark., 1985). Yine şıralarının ciddi oranda bağlı aroma maddesi içerdiği ve glikozidaz enzim ilavesi ile de aroma miktarının artırılabileceği belirtilmiştir (Selli ve ark. 2001,2003a,2003b ve ve Cabaroğlu ve ark. 1997,2004).

Misket üzümleri kökenleri itibari ile Ege ve Akdeniz üzümü olmasına karşın misketin önemi ülkemizde ancak 1990’lı yıllarda keşfedilmeye başlanmıştır (İlk kez Kavaklıdere Muscat, Doluca Moscado ve ardından Doluca Safir üretilmeye başlanmıştır). 

Özelliklerine bakacak olursak; Türkiye’de Bornova kökenli olduğu kabul edilen Bornova misketi, bir Vitis vinifera L. çeşididir (Aktan,1976), Ege bölgesinde İzmir ve Manisa civarında yetiştirilir (Anlı, 2006). Taneleri küçük (2 g) ve yuvalaktır, düşük asitlidir (Çelik, 2006). Ağustos ayında olgunlaşır, oldukça hoş bir aroma ve kokuya sahiptir (Aktan,1976). Şarapları dengeli ve tipik çiçeksi-meyvemsi misket kokusundadır ve bazı kaynaklara göre Türkiye’nin en iyi aromatik şaraplarını verir (Selli ve ark.,2001; Selli ve ark., 2003a).                                                                     

Ancak ülkemize ait bu özel çeşit hakkında yapılmış çalışmalar ise sınırlıdır. Bakmak isteyen arkadaşlar için kaynakları aşağıda belirttim.

Bu özel üzümün değerinin bilinmesi dileklerimle :))

Kaynaklar

ETIÉVANT, P. X., BAYONOVE, C. L., 1983. Aroma components of pomaces and wine from the variety Muscat de Frogtignan. Journal of the Science Food and Agriculture, 34, 393–403.

GÜNATA, Z., BAYONOVE, C. L., BAUMES, R. L., CORDONNIER, R. E., 1986. Stability of free and bound fractions of some components of grapes cv. Muscat during the wine processing: preliminary results. American Journal of Enology and Viticulture, 37, 112–114.

SCHNEIDER, R., RAZUNGLES, A., AUGIER, C., BAUMES, R., 2001. Monoterpenic and norisoprenoidic glycoconjugates of Vitis uinifera L. cv. Melon B. as precursors of adorants in Muscdet wines. Journal Chromatography A, 936, 145–152.

GÜNATA, Y. Z., BAYONOVE, C. L., BAUMES, R. L., CORDONNIER, R. E., 1985. Aroma of grapes. I. Extraction and determination of free and glycosidically bound fraction of some white grape varieties. Journal Chromatography, 331, 83–90.

AKTAN, N., 1976. Bornova misketinde olgunluğun şarap kalitesine etkisi üzerine bir araştırma, Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, No:302, İzmir.

ANLI, R. E., 2006. Bağlar Güzeli: Üzüm ve Üzüm Kültürü, ed: Özpalabıyıklar, S., Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 176-177.

ÇELİK, H., 2006. Üzüm Çeşit Kataloğu, Sunfidan A. Ş. Mesleki Kitaplar Serisi,  Ankara, 3, s. 97.

SELLİ, S., CABAROGLU, T., CANBAS, A., 2001. Kalecik karası üzümünün şırasından  elde edilen serbest aroma maddelerinin belirlenmesinde iki farklı ekstraksiyon metodunun karşılaştırılması, Gıda, 6, 443–448.

SELLİ, S., CANBAS, A., CABAROGLU, T., ERTEN, H., GÜNATA, Z., 2003a. Aroma components of cv. Muscat of Bornova wines and influence of skin contact treatment,  Food Chemistry, 94, 319–326.

SELLİ, S., CABAROGLU, T., CANBAS, A., ERTEN, H., NURGEL, C., 2003b. Effect of the skin contact on the aroma composition of the musts of Vitis viniferaL. cv. Muscat of Bornova and Narince grown in Turkey, Food Chemistry, 81, 341–347.

AKMAN, A. V., GÖKÇE, K., 1942. Tatlı misket (mistel) şarapları üzerinde bir araştırma, Ziraat Dergisi, 34, Ankara.

AKMAN, A. V., 1947. Türkiye Şarapçılığı, Yüksek Ziraat Enstitüsü Dergisi, cilt 8 , 2, 16, Ankara.

CABAROĞLU, T., GÜNATA, Z., CANBAS, A., 1997.Bornova Misketi Şarabının Aroma Maddeleri Üzerinde Bir Arastırma. Gıda, 22, 2,137-145.

CABAROĞLU, T., SELLİ, S., ERTEN, E., CANBAŞ, A., 2004. Kabuk maserasyonunun Bornova misketinden elde edilen şıradaki aroma maddeleri üzerine etkisi. Gıda Dergisi, 29,3,195-201.